Κατηγορία μνημείου

Πρόσωπο

Νομός

Πόλη

Ανδριάντας Αδαμάντιου Κοραή

Ο καθιστός ανδριάντας του Α. Κοραή σμιλεύεται σε λευκό πεντελικό μάρμαρο από τον γλύπτη Γ. Βρούτο σε σχέδια του Ιω. Κόσσου, ανεγείρεται με πρωτοβουλία «της εν Μασσαλία» κεντρικής επιτροπής Χίων και τοποθετείται στις 11 Μαΐου 1875 μπροστά από τα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

Ο αρχιτέκτονας του Πανεπιστημίου Αθηνών Christian Hansen (1803-1883) είχε προβλέψει να τοποθετηθούν μπροστά από το κτίριο δύο ανδριάντες που θα παρίσταναν θεότητες της αρχαίας Ελλάδας. Ενόψει του εορτασμού του ιωβηλαίου της Ελληνικής Επανάστασης το 1871, η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου έκρινε όμως ότι θα έπρεπε να ανεγερθούν ανδριάντες που θα τιμούσαν προσωπικότητες που συμβόλιζαν την αναγέννηση της Ελλάδας, όπως ο Ρήγας και ο Κοραής (1869).  Ο πλούσιος Έλληνας της διασποράς Γεώργιος Αβέρωφ προσφέρθηκε να χρηματοδοτήσει την ανέγερση των δύο ανδριάντων, αλλά με τον όρο ο δεύτερος ανδριάντας να αναπαριστά τον πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ και όχι τον Κοραή (Πηγή 8). Ως αποτέλεσμα, την ανέγερση του ανδριάντα του Κοραή χρηματοδότησαν οι Χιώτες συμπατριώτες του και τα αποκαλυπτήρια έγιναν μετά από εκείνα των ανδριάντων του Ρήγα και του Γρηγορίου Ε΄.

 ΑΚΡΙΒΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ [ΠΕΡΙΟΧΗ]

 Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών

Propylaia panepistimiou athinon

Την εκτέλεση ενός ανδριάντα με τη μορφή του Κοραή είχε αναλάβει ο Ιωάννης Κόσσος, στον οποίο είχε ανατεθεί από τη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου τον Απρίλιο του 1869 και η φιλοτέχνηση του ανδριάντα του Ρήγα Φεραίου. Ο Κόσσος όμως πρόλαβε να υλοποιήσει τον ανδριάντα του Κοραή μέχρι το στάδιο του προπλάσματος (πέθανε το 1873). Η εκτέλεση του τελικού έργου ανατέθηκε στο Γεώργιο Βρούτο. Η απόδοση του κεφαλιού του ανδριάντα επαναλαμβάνει τον τύπο του δημιούργησε ο Κόσσος με την προτομή του Κοραή στον εξώστη του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1862. Στην προτομή ο Κοραής αποδίδεται εξιδανικευτικά  ακολουθώντας τον τύπο του ρωμαϊκού πορτρέτου, που παριστάνει φιλόσοφο, με πλατύ μέτωπο, πυκνά φρύδια και ρυτίδες στο μέτωπο. Το πρότυπο πρέπει να προήλθε από τη γνωστή προσωπογραφία του Κοραή που είχε ζωγραφίσει στο Παρίσι το 1815 ο Athanasius Smolky και είχε γνωρίσει πολύ μεγάλη διάδοση (Πηγή 2). Στον ανδριάντα ωστόσο η μορφή αποδίδεται πιο ρεαλιστικά (Πηγή 1). Ο Κοραής παριστάνεται καθισμένος σε αρχαιοπρεπές κάθισμα. Το δεξί του χέρι ακουμπά πάνω στο γόνατο, ενώ με το αριστερό κρατά μια περγαμηνή. Ο μανδύας, που πέφτει πάνω από τα ρούχα του σχηματίζοντας βαθιές πτυχώσεις, αποτελεί κλασικιστική επιρροή. Το κεφάλι είναι στραμμένο ελαφρά προς τα δεξιά, με το βλέμμα να κατευθύνεται χαμηλά προς τον θεατή.

Η μνημειακή απόδοση του ανδριάντα συμφωνεί με τις ευρωπαϊκές τάσεις αναπαράστασης προσωπικοτήτων του πνεύματος από τον 18ο αιώνα και πιο συγκεκριμένα στο πρότυπο του ανδριάντα του Βολταίρου, όπως τον φιλοτέχνησε ο Jean-Antoine Houdon, όπου ο Βολταίρος καθισμένος σε αρχαιοπρεπές κάθισμα, φορά είδος χιτώνα που με τις έντονες πτυχώσεις του δίνει την εντύπωση ρωμαϊκού ενδύματος. Αντίστοιχα ο Κοραής συνδυάζει, με τη μνημειακή του απόδοση, κλασικιστικά χαρακτηριστικά (κάθισμα, πτυχώσεις μανδύα, συμβολισμός περγαμηνής), με τα ρεαλιστικά χαρακτηριστικά του προσώπου και τη σύγχρονη ενδυμασία (Πηγή 4).

Τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα πραγματοποιήθηκαν στις 11 Μαΐου 1875, στις 2 μ.μ., παρουσία του βασιλικού ζεύγους Γεώργιου Α’ και Όλγας, της Ιεράς Συνόδου, των πολιτικών και στρατιωτικών Αρχών και πλήθους κόσμου. Η συγκυρία ήταν πολιτικά φορτισμένη: μόλις στις 27 Απριλίου είχε σχηματίσει την πρώτη του κυβέρνηση ο Χαρίλαος Τρικούπης, μετά τη σοβαρή πολιτική κρίση των Στηλιτικών που οδήγησε σε πτώση την κυβέρνηση Δημ. Βούλγαρη. Ο πολιτικός συμβολισμός της προσωπικότητας του Αδαμάντιου Κοραή είχε μάλλον επηρεάσει και τον χρόνο των αποκαλυπτηρίων. Όπως γράφει η εφ. Αιών, τα αποκαλυπτήρια «είχον αναβληθή επί του προτέρου Υπουργείου, ένεκα των κατ’ εκείνην την εποχήν ευνοήτων λόγων» (Πηγή 6).

Μπροστά από το χώρο του Πανεπιστημίου, ο πρόεδρος της επιτροπής των Χίων, Μάρκος Ρενιέρης απέσυρε το λευκό ύφασμα και αποκάλυψε τον ανδριάντα, υπό τους ήχους του εθνικού ύμνου. Η συνέχεια της τελετής πραγματοποιήθηκε μέσα στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου, με τους πανηγυρικούς λόγους που εκφώνησαν ο Αλέξανδρος Κοντόσταυλος εκπροσωπώντας την επιτροπή των Χίων και ο επίσης Χιώτης Εμμανουήλ Κόκκινος, καθηγητής του διοικητικού δικαίου, εκ μέρους του Πανεπιστημίου (Πηγές 5, 6, 7).

Στα τέλη του 2002, μετά από αίτημα του Δήμου του Μονπελιέ (Γαλλία), κατασκευάστηκε αντίγραφο του ανδριάντα σε ορείχαλκο και τοποθετήθηκε σε πλατεία στο κέντρο της πόλης (Πηγή 3).

 

 

 

ΕΝΕΠΙΓΡΑΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

 

 

(πρόσοψη βάθρου): ΚΟΡΑΗΣ // ΑΓΧΟΘΙ ΠΙΕΡΙΔΩΝ ΣΗΚΟΙΟ ΦΙΛΟΙ ΟΜΟΦΥΛΟΙ / ΤΟΥ ΚΛΕΙΝΟΥ ΚΟΡΑΗ ΤΟΝΔ ΑΝΕΘΕΝΤΟ ΤΥΠΟΝ / ΟΦΡΑ ΝΕΟΙ ΜΟΥΣΩΝ ΠΡΟΠΟΔΟΙ ΛΕΥΣΟΝΤΕΣ ΕΚΕΙΝΟΥ / ΜΟΡΦΗΝ ΑΙΝΗΤΟΥ ΖΗΛΟΝ ΕΧΩΣΙ ΒΙΟΥ [= ΚΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΠΙΕΡΙΔΕΣ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΦΥΛΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΕΝΔΟΞΟ ΚΟΡΑΗ ΑΥΤΟ ΕΔΩ ΕΣΤΗΣΑΝ ΑΓΑΛΜΑ ΓΙΑ ΝΑ ΑΠΟΚΤΗΣΟΥΝ ΖΗΛΟ (ΟΙ) ΝΕΟΙ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΟΥΣΕΣ ΝΑ ΦΤΑΣΟΥΝ ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΕΚΕΙΝΟΥ ΤΟΥ ΑΞΙΕΠΑΙΝΟΥ

(δεξιά πλευρά καθίσματος): Γεώργιος Βρούτος / Αθηναίος εποίει / Αθήναι

 

 

ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Πληροφοριακά στοιχεία αρχειακών φωτογραφιών μνημείου

 

  1. Αποδιδόμενος Τίτλος: Μαρμάρινος ανδριάντας του Αδαμαντίου Κοραή. 'Εργο των Ιωάννη Κόσσου και Γεωργίου Βρούτου (πρόπλασμα και εκτέλεση, αντίστοιχα 1873-1875). Βρίσκεται στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπάρχων Τίτλος: Αγάλματα Σύγχρονα. Χρονολογία: 1960 δεκαετία. Αρχείο/Συλλογή: ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ και ΦΡΑΓΚΙΑ, ΕΛΕΝΗ. Κωδικός τεκμηρίου: DP02.01.34. Προσβάσιμο στο http://archives.elia.org.gr:8080/LSelia/images_View/DP02.01.34.JPG
  2. Αποδιδόμενος Τίτλος: Μαθητική παρέλαση 25ης Μαρτίου, κατάθεση στεφάνων. Υπάρχων Τίτλος: Εθνική εορτή, παρέλαση μαθητών στην Αθήνα, 24/3/1957. Χρονολογία: 1957. Αρχείο/Συλλογή: ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ. Κωδικός τεκμηρίου: 03.5.248.69. Προσβάσιμο στο http://archives.elia.org.gr:8080/LSelia/images_View/03.5.248.69.JPG
  3. Αποδιδόμενος Τίτλος: Μαθητική παρέλαση 25ης Μαρτίου, κατάθεση στεφάνων. Υπάρχων Τίτλος: Εθνική εορτή, παρέλαση μαθητών στην Αθήνα, 24/3/1957. Χρονολογία: 1957. Αρχείο/Συλλογή: ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΕΡ. Κωδικός τεκμηρίου: 03.5.248.76. Προσβάσιμο στο http://archives.elia.org.gr:8080/LSelia/images_View/03.5.248.76.JPG

 

 

ΛΟΙΠΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

 

 

ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

  1. Η. Μυκονιάτης, Ο γλύπτης Ιωάννης Κόσσος 1822-1873, ανάτυπο από την επιστημονική επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ, τ. ΚΒ’, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη, 1984, σ. 389, 438.
  2. Τριαντάφυλλος Σκλαβενίτης, «Οι προσωπογραφίες του Κοραή. Μια “κλεμμένη” προσωπογραφία και οι ποικίλες αναπαραστάσεις της μορφής του», εφ. Η Καθημερινή, 29.11.1999, σ. 18.
  3. Αντωνοπούλου Ζέτα, Τα γλυπτά της Αθήνας: Υπαίθρια Γλυπτική 1834 -2004, Εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα, 2003.
  4. Έλλη Σπένδου, Το Πανεπιστήμιο Αθηνών και η γλυπτική του. Ένα σημαντικό «δημόσιο σήμα» της Νεότερης Ελλάδος, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σεπτέμβριος 2017.
  5. Εφημερίς, αρ. φ. 132, 12-5-1875, σ. 1.
  6. Αιών, αρ. φ. 3131, 12-5-1875, σ. 2-3.
  7. Εθνικόν Πνεύμα αρ. φ. 1 (740), 12-5-1875, σ. 3.
  8. Χριστίνα Κουλούρη, Φουστανέλες και χλαμύδες. Ιστορική μνήμη και εθνική ταυτότητα 1821-1930, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, 2020.

 

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

 

 

end faq