Προτομή Μαντώς Μαυρογένους

Η ορειχάλκινη προτομή της Μαντώς Μαυρογένους στο Ναύπλιο, έργο του εικαστικού Τάκη Παρλαβάντζα, εγκαινιάστηκε στην πλατεία Φιλελλήνων στις 28 Μαρτίου 2003, επί δημαρχίας Παναγιώτη Αναγνωσταρά. Την πρωτοβουλία ανίδρυσης του μνημείου είχε ο Ροταριανός Όμιλος της πόλης, ενώ στις δαπάνες συνέδραμαν η Τράπεζα Κύπρου και το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Το 2015 το μνημείο μετακινήθηκε στη σημερινή του θέση, στην οδό βασ. Κωνσταντίνου.

Η ολόγλυφη ορειχάλκινη προτομή της Μαντώς Μαυρογένους, τοποθετημένη μετωπικά επάνω σε στενόμακρο βάθρο από κόκκινο γρανίτη, αποδίδει την τιμώμενη αφαιρετικά, με τον κορμό να περιορίζεται στο μπούστο. Η ηρωίδα απεικονίζεται με στρατιωτική στολή, την οποία περιβάλλει εσάρπα, που αγκαλιάζει το μέσον της πλάτης και σταυρώνει χαμηλά μπροστά, τονίζοντας το στήθος. Τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά παραπέμπουν ελαφρώς μόνο σε λιθόγραφο πορτραίτο της εποχής από τον Adam Friedel (Πηγή 1).

Ο δημιουργός, Τάκης Παρλαβάντζας αποδίδει τη γυναικεία μορφή σε πιο ώριμη ηλικία, από ό,τι οι γνωστές απεικονίσεις της εποχής, και σίγουρα χωρίς ίχνος από την προβεβλημένη γοητεία της «bella Greca», της τολμηρής για την εποχή κοσμοπολίτισσας που διέθεσε όλη την περιουσία της για τις ανάγκες του Αγώνα. Η επιλογή του τρόπου μνημειοποίησης της ηρωίδας, με τα σκληρά και αυστηρά χαρακτηριστικά του προσώπου να συνάδουν με την στρατιωτική ενδυμασία, εξυπηρετεί την πρόθεση ανάδειξης της προσωπικής συμμετοχής της σε πολεμικές επιχειρήσεις του 1821 και του τιμητικού τίτλου της αντιστρατηγίας που της αποδόθηκε, ιστοριογραφικά ανεπιβεβαίωτη άποψη, που ωστόσο συνοδεύει τη μνήμη της μέχρι και σήμερα. Το ίδιο σκεπτικό υπαγόρευσε και την επιλογή της αρχικής θέσης του μνημείου, στην πλατεία Φιλελλήνων, με προσανατολισμό την απέναντι περιοχή των Μύλων, στον αργολικό κόλπο, όπου έγινε η ομώνυμη μάχη (13 Ιουνίου 1825), στην οποία φέρεται να συμμετείχε η τιμώμενη (βλ. παρακάτω).

ΑΚΡΙΒΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ [ΠΕΡΙΟΧΗ] Οδός βασ. Κωνσταντίνου. Ναύπλιο

Από το 2015 έως σήμερα το μνημείο βρίσκεται στην οδό βασ. Κωνσταντίνου (βλ. ΛΟΙΠΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ), λίγα μέτρα από την προτομή του ναυπλιώτη ποιητή Νίκου Καρούζου. Η κατάσταση γλυπτού και βάθρου είναι καλή.
Το μνημείο αποτελεί δωρεά του Ροταριανού Ομίλου Ναυπλίου με τη συνεισφορά της Τράπεζας Κύπρου και του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου. Την ιδέα φαίνεται να είχε το μέλος και τ. πρόεδρος του ομίλου Θεοδόσιος Κωστούρος, ο πλέον ένθερμος υποστηρικτής για τη μνημειοποίηση της Μαντώς Μαυρογένους (βλ. ΛΟΙΠΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ).

Στις 24 Οκτωβρίου 2002 ο Ροταριανός  Όμιλος κατέθεσε στον δήμο Ναυπλιέων αίτημα περί αποδοχής δωρεάς ορειχάλκινης προτομής της ηρωίδας με τη βάση της και περί τοποθέτησης του μνημείου στην ανατολική πλευρά της πλατείας Φιλελλήνων. Η πρόταση συζητήθηκε στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της 11ης Νοεμβρίου του ίδιου έτους, επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Χαραμή (1996-1998, 1998- 31/12/2002). Εκ μέρους των δωρητών, το θέμα ανέπτυξε ο Θ. Κωστούρος, εκθέτοντας τους λόγους για τους οποίους ο Δήμος όφειλε να τιμήσει την ηρωίδα αλλά και εστιάζοντας στη σημασία της προτεινόμενης θέσης για τη μνήμη της (Πηγή 2). Σύμφωνα με μαρτυρίες συγγενικών προσώπων του εισηγητή αλλά και μελών της τοπικής κοινωνίας, το σημείο τοποθέτησης του μνημείου είχε επιλεγεί με το σκεπτικό η ηρωίδα να αντικρύζει την περιοχή Μύλοι, ακριβώς απέναντι από το Ναύπλιο, όπου, σύμφωνα με την πεποίθηση των δωρητών, είχε λάβει μέρος στη μάχη του 1825 κατά του Ιμπραήμ. Η απόφαση αποδοχής ή μη της δωρεάς αναβλήθηκε για επόμενη συνεδρίαση (Πηγή 3) και, εν τέλει, η συναίνεση ήρθε το 2003 από τη νέα δημοτική αρχή με επικεφαλής τον Παναγιώτη Αναγνωσταρά (Ιαν. 2003-2012).

Η φιλοτέχνηση της προτομής είχε ολοκληρωθεί από το 2002, χρονολογία που συνοδεύει την υπογραφή του δημιουργού επί του γλυπτού. Είχε προηγηθεί η παραγγελία, με καθοδήγηση και υποδείξεις στον γλύπτη για τον τρόπο απεικόνισης της τιμώμενης (βλ. ΛΟΙΠΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ). Το μνημείο τοποθετήθηκε το 2003 στην πλατεία Φιλελλήνων, λίγα μέτρα από το Μνημείο των Γάλλων φιλελλήνων και με προσανατολισμό τους απέναντι Μύλους, θέση με ισχυρό συμβολισμό για τη σύνδεση της πόλης του Ναυπλίου με τη μνήμη της ηρωίδας.

Τα αποκαλυπτήρια τελέστηκαν στις 23 Μαρτίου 2003, ημέρα Κυριακή, στις 11.30 π.μ. Σύμφωνα με το πρόγραμμα, μετά την προσέλευση των επισήμων ακολουθούσε επιμνημόσυνη δέηση, αναφορά στην ηρωίδα από τον Θ. Κωστούρο, κατάθεση στεφάνων και, τέλος, απόδοση τιμών από το στρατιωτικό τμήμα ΚΕΜΧ και τη δημοτική Φιλαρμονική (Πηγή 3).

ΕΝΕΠΙΓΡΑΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Πρόσοψη βάσης:  

ΜΑΝΤΩ
ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ
1798-1845

(ακολουθεί ορειχάλκινη πλάκα με ανάγλυφα γράμματα)
Η ΑΓΑΠΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ,
Η ΠΙΣΤΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΘΡΗΣΚΕΙΑΝ
ΚΑΙ Η ΔΙΨΑ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ
ΕΚΔΙΚΗΣΕΩΣ ΕΞΗΡΟΥΝ ΤΗΝ
ΨΥΧΗΝ ΜΟΥ ΚΑΙ ΕΝΕΣΠΕΙΡΑΝ
ΤΟΝ ΠΟΘΟΝ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ
ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ
1798-1845     ΑΝΤΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ

Αριστερά της βάσης:  

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΦΙΛΙΣΤΟΡΟΣ
ΡΟΤΟΡΙΑΝΟΥ ΟΜΙΛΟΥ
ΝΑΥΠΛΙΟΥ, ΦΙΛΩΝ ΤΟΥ
ΚΑΙ ΔΗΜΟΥ ΝΑΥΠΛΙΕΩΝ
ΣΤΗΡΙΞΙΣ: 2003
ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΥΠΡΟΥ
ΤΑΧΥΔΡ. ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟΝ

Αριστερή πλευρά προτομής:

Τ. ΠΑΡΛΑΒΑΝΤΖΑΣ / 2002

 ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Πληροφοριακά στοιχεία αρχειακών φωτογραφιών μνημείου

• Στις φωτογραφίες 1-4, το μνημείο στην αρχική θέση του, στην πλατεία «Φιλελλήνων», μπροστά στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» και κοντά στο κτήριο του Τελωνείου, με θέα τον Αργολικό Κόλπο.
  ΠΗΓΗ: “Φωτογραφίες από την προτομή της Μαντούς Μαυρογένους στο Ναύπλιο», ιστολόγιο Οδός Ελλήνων, στο https://odosell.blogspot.com/2012/12/blog-post_554.html (ανάρτηση: 3/10/2012 – ανάκτηση: 14/10/2020).
• Στη φωτογραφία 5, το μνημείο στην αρχική θέση του, στην πλατεία «Φιλελλήνων». Πίσω αριστερά του διακρίνεται το Μνημείο Γάλλων φιλελλήνων.
  ΠΗΓΗ: «Προτομή Μαντούς Μαυρογένους», ιστολόγιο terrabook, στο  https://greece.terrabook.com/el/argolis/page/protomi-mantous-maurogenous/ (ανάκτηση: 14/10/2020).