Η στήλη προς τιμήν του Ελβετού φιλέλληνα Μάγερ, έργο του Μήτσου Περάκη, ανεγέρθηκε με δαπάνη της Ένωσης Συντακτών Αθηναϊκών Εφημερίδων στην πλατεία μπροστά από το τυπογραφείο των «Ελληνικών Χρονικών» το 1926, επί δημαρχίας Χ. Ευαγγελάτου.
Τα αποκαλυπτήρια της στήλης προς τιμήν του Ιωάννη Ιάκωβου Μάγερ, την οποία φιλοτέχνησε ο γλύπτης Μήτσος Περάκης, με χορηγία της Ένωσης Συντακτών Αθηναϊκών Εφημερίδων πραγματοποιήθηκαν το απόγευμα της Κυριακής 25 Απριλίου 1926, στο πλαίσιο των εορτών της εκατονταετηρίδας της εξόδου του Μεσολογγίου, επί δημαρχίας Χ. Ευαγγελάτου (Πηγές 1-5) . Η τοποθέτηση της στήλης έγινε έξω από τον Κήπο των Ηρώων, στην πλατεία απέναντι από τη λιμνοθάλασσα, όπου βρισκόταν το τυπογραφείο των «Ελληνικών Χρονικών», της εφημερίδας που ο Μάγερ ως εκδότης και διευθυντής εξέδιδε από τον Γενάρη του 1824 ως τις 20 Φεβρουαρίου 1826. Ο πανηγυρικός λόγος είχε προγραμματιστεί να εκφωνηθεί από τον Ζαχαρία Παπαντωνίου εκ μέρους της Ενώσεως των Συντακτών (Πηγή 6), αλλά το πρόγραμμα των εορτών συμπτύχθηκε, εξαιτίας της θαλασσοταραχής και της καθυστέρησης της άφιξης των επισήμων στο Μεσολόγγι, οπότε η τελετή των αποκαλυπτηρίων πραγματοποιήθηκε με ιδιαίτερη βιασύνη, με αμφίβολη ακόμη και την παρουσία στην τελετή των περισσοτέρων από τους επίσημους που είχαν επισκεφτεί το Μεσολόγγι για τις εορτές (Πηγές 1, 7-8).
Η μαρμάρινη ορθογώνια στήλη, ύψους 2μ. φέρει στην κορυφή της ως επίστεψη ένα αέτωμα, στη μέση του οποίου μέσα σε μετάλλιο υπάρχει ο ανάγλυφος φοίνικας με σταυρό, που αναγεννάται από τις στάχτες του, που ήταν το εθνόσημο της ελληνικής πολιτείας την περίοδο 1828-1832.
| ΑΚΡΙΒΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ [ΠΕΡΙΟΧΗ]
Επί της επαρχιακής οδού που οδηγεί στις αλυκές της Τουρλίδας, τριάντα μέτρα νοτιοανατολικά του Δημαρχείου του Μεσολογγίου  |
Στο κέντρο της στήλης κάτω από την επιγραφή αναπαρίστανται ανάγλυφα μια καμπυλωτή πάλα με τη λουρίδα της, ένα μελανοδοχείο με δύο φτερά και ένα φύλλο χαρτί το οποίο αναγράφει τη φράση «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ», αποδίδοντας στον Μάγερ τις ιδιότητες του συντάκτη και του πολεμιστή. Στη βάση της στήλης υπάρχει εγχάρακτο ένα απόσπασμα από το ποίημα «Ο Βούλγαρος» (1885) του Κωστή Παλαμά (Πηγή 9). Η στήλη είναι τοποθετημένη σε μαρμάρινη βάση σχήματος «Π». Το ιδιαίτερα εκτενές επίγραμμα που αναγράφεται στη στήλη προβάλλει αφενός την ταυτότητα του τιμώμενου προσώπου και αφετέρου τους ιδρυτές της τιμητικής στήλης (Πηγή 11). Η ανάμιξη γλωσσικών τύπων από την προ-ομηρική διάλεκτο, την αρχαία ελληνική και τη δημοτική επικρίθηκε ιδιαίτερα (Πηγή 10). Πολλές δεκαετίες αργότερα, το μνημείο αναμορφώθηκε με έξοδα της ΕΣΗΕΑ, επί δημαρχίας του Δημήτριου Παλκογιάννη (1995-1998).
ΕΝΕΠΙΓΡΑΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ
|
|
(κάτω από το αέτωμα) ΕΛΒΕΤΟΣ ΟΥΤΟΣ ΑΝΗΡ/ ΙΩΑΝΝΗΣ ΙΑΚΩΒΟΣ ΜΑΓΕΡ/ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ/ ΓΡΑΦΙΔΙ ΤΕ ΚΑΙ ΌΠΛΟΙΣ/ ΠΡΟΜΑΧΗΣΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ/ ΕΝ ΤΗ ΔΕ ΤΗ ΠΟΛΕΙ/ ΜΑΡΝΑΜΕΝΟΣ ΜΟΙΡΑΝ ΕΠΛΗΣΕ ΒΙΟΥ/ ΤΗ Ι΄ (Κ΄Γ΄) ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΑΩΚΣΤ΄ ΈΤΟΥΣ/ ΚΑΛΛΙΣΤΟΝ ΑΡΕΤΗΣ ΜΝΗΜΑ ΛΙΠΩΝ/ Ι Δ ΈΝΩΣΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ ΑΘΗΝΑΪΚΩΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ/ ΑΝΤ' ΕΥΕΡΓΕΣΙΗΣ ΤΗΝΔ' ΙΔΡΥΣΑΤΟ ΣΤΗΛΗΝ/ ΣΗΜ' ΕΠΙΓΙΓΝΟΜΕΝΟΙΣ/ Κ Δ΄ ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΑϠʹΚΣΤ ΈΤΟΥ(Σ)
(στη βάση της στήλης) ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΜΑΓΕΡ ΕCΤΕΙΛΕ ΚΟΝΤΥΛΙ ΚΑΙ ΜΑΧΑΙΡΙ/ ΤΟΥ ΤΕΛΛΟ(Υ) Η ΠΑΤΡΙΔΑ/ΚΩCTHC ΠΑΛΑΜΑC
(πίσω μέρος της στήλης) ΕΓΩ ΔΕ ΚΑΥΧΩΜΑΙ ΔΙΟΤΙ/ ΕΝΤΟΣ ΟΛΙΓΟΥ ΤΟ ΑΙΜΑ ΕΝΟΣ ΕΛΒΕΤΟΥ/ ΕΝΟΣ ΑΠΟΓΟΝΟΥ ΤΟΥ ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΥ ΤΕΛΛΟΥ/ ΜΕΛΛΕΙ ΝΑ ΣΥΜΜΙΧΘΕΙ ΜΕ ΤΑ ΑΙΜΑΤΑ ΤΩΝ/ ΗΡΩΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ/ ΙΩΑΝΝΗΣ ΙΑΚΩΒΟΣ ΜΑΓΕΡ
(στο πλαϊνό αριστερό μέρος της βάσης της στήλης) ΑΝΕΜΟΡΦΩΘΗ/ ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΕΣΗΕΑ/ ΕΠΙ ΔΗΜΑΡΧΙΑΣ/ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΑΛΚΟΓΙΑΝΝΗ
ΛΟΙΠΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Το τριήμερο πρόγραμμα των εορτών για την εκατονταετηρίδα από την έξοδο, όπως αρχικά είχε προγραμματιστεί, περιελάμβανε τις εξής εκδηλώσεις: την Παρασκευή 23 Απριλίου οι εκδηλώσεις θα τελούνταν στην Αθήνα, με την τελετή στο Πανεπιστήμιο όπου θα εκφωνούσαν πανηγυρικούς λόγους ο πρύτανης Σ. Μενάρδος και ο καθηγητής της ιστορίας, Σωκ. Κουγέας (Πηγή 16) και το απόγευμα θα ακολουθούσε εκδήλωση στην αίθουσα του «Παρνασσού» με ομιλία του καθηγητή του Πανεπιστημίου Δ. Μπαλάνου και συναυλία στο θέατρο «Κεντρικό». Την ίδια μέρα παράλληλα στο Μεσολόγγι θα πραγματοποιούνταν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του στρατηγού Δημήτρη Μακρή, του πρωθυπουργού Επαμεινώνδα Δεληγεώργη και της προτομής του Χρήστου Καψάλη στον Κήπο των Ηρώων (Πηγή 12, 15, 18, 20, 21, 212, 23). Το Σάββατο 24 Απριλίου, με την άφιξη των επισήμων στο Μεσολόγγι θα πραγματοποιούνταν ο εορτασμός στα σχολεία, η θεμελίωση του κεντρικού λιμένα (Τουρλίδα) της πόλης, δεξίωση στο δημαρχείο, αθλητικοί αγώνες, τα αποκαλυπτήρια της στήλης του Μάγερ και η κατάθεση στεφάνων στην αναμνηστική στήλη του Βύρωνα, δέηση στη μητρόπολη και λιτανεία της εξόδου, ενώ την Κυριακή 25 Απριλίου θα πραγματοποιούνταν τελετές στον Κήπο των Ηρώων (Πηγή 13, 14, 16). Το επίσημο πρόγραμμα των εορτών είχε καταρτιστεί με ευθύνη της πολυμελούς επιτροπής της εκατονταετηρίδας, με πρόεδρο τον αντιστράτηγο και υφυπουργό των Στρατιωτικών, Κ. Νίδερ και αντιπρόεδρο τον πρύτανη του Πανεπιστημίου, Σ. Μενάρδο που συστήθηκε με νομοθετικό διάταγμα στις 30 Δεκεμβρίου 1925. Για τις ανάγκες του εορτασμού εγκρίθηκε δαπάνη ύψους 1.000.000 δρχ. από τον προϋπολογισμό του Υπουργείου των Στρατιωτικών (Πηγή 24).
Ενώ ωστόσο η άφιξη των επισήμων στο Μεσολόγγι προγραμματιζόταν για το Σάββατο στις 24 Απριλίου, μια σφοδρή θαλασσοταραχή εμπόδισε τον κατάπλου των πλοίων και οι επιβάτες κατέλυσαν στην Πάτρα και τη Ναύπακτο (Πηγές 25-27, 30-33). Η καθυστέρηση αυτή οδήγησε στην απόφαση για τη σύμπτυξη του προγράμματος των εορτών (Πηγές 28-29).
Η άφιξη των επισήμων την Κυριακή 25 Απριλίου επέτρεψε την πραγματοποίηση της τελετής της στέψης του Τύμβου των πεσόντων στον Κήπο των Ηρώων. Μετά τη δοξολογία στη Μητρόπολη της πόλης, ακολούθησε η πομπή προς τον Κήπο, με τη μεταφορά της εικόνας της εξόδου από φουστανελοφόρους μαθητές, τον κλήρο, τους επίσημους και τη συνοδεία της Φιλαρμονικής του Μεσολογγίου καθώς και της μουσικής της Φρουράς των Αθηνών. Η πομπή διήλθε μέσα από τους δρόμους του Μεσολογγίου που ήταν στολισμένοι με αψίδες που έφεραν τα ονόματα και τις εικόνες των πεσόντων κατά την έξοδο. Με την άφιξη της πομπής στον Κήπο και μπροστά από το Ηρώο των πεσόντων, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Θ. Πάγκαλος εκφώνησε λόγο και απένειμε στην πόλη το μετάλλιο, που είχε αποφασίσει να δώσει η Συνέλευση της Τροιζήνας μετά τη νίκη της Κλείσοβας, αλλά δεν πρόφτασε λόγω της εξόδου. Το χρυσό μετάλλιο έφερε από τη μια πλευρά την επιγραφή: «Τη εν Μεσολογγίω φρουρά η ευγνώμων Πατρίς 1826-1926», ενώ από την άλλη έφερε την εικόνα της αιωρούμενης Νίκης πάνω από το φρούριο. Το μετάλλιο είχε χαραχτεί από τον Π. Κελαϊδή, σε σχέδιο του ζωγράφου Δ. Μπισκίνη και την εποπτεία του Γ. Ιακωβίδη, όπως είχε αποφασίσει η επιτροπή εκατονταετηρίδας (Πηγή 23). Τον πανηγυρικό λόγο εκφώνησε ο πρύτανης του Πανεπιστημίου, Σ. Μενάρδος και στη συνέχεια ο Κ. Παλαμάς απήγγειλε το ποίημα που συνέθεσε για την επέτειο «Η Δόξα του Μεσολογγίου». Λόγους εκφώνησε και ο δήμαρχος Αθηναίων, Σπ. Πάτσης, ο οποίος έφερε μαζί του και χώμα από τον τύμβο του Μαραθώνα και κατέθεσε στεφάνι από την ιερή ελιά της Ακρόπολης, η Ε. Αποστολίδου από τον Σύνδεσμο των Ελληνίδων, ενώ κατόπιν κατέθεσαν στεφάνια αντιπρόσωποι από την αγγλική, την ιταλική πρεσβεία καθώς και πολλοί άλλοι σύλλογοι. Το μεσημέρι ακολούθησε το επίσημο γεύμα από τον Δήμο Μεσολογγίου (Πηγές 34-44).
Ο Τύπος της εποχής εν όψει της επετείου της εκατονταετηρίδας αφιέρωσε πολλές σελίδες σ’ αφιερωματικά άρθρα σχετικά με την έξοδο του Μεσολογγίου, τις σελίδες του ημερολογίου του Μάγερ, αλλά και των πρώτων εορτών της επετείου στο Μεσολόγγι. Η επιστροφή επίσης του Παλαμά μετά από 45 χρόνια στη γενέτειρά του και η απαγγελία του ποιήματός του στην τελετή προβλήθηκε ιδιαίτερα (Πηγή 45), και όχι μόνο θετικά (Πηγή 46). Ο Παλαμάς είχε απαγγείλει ξανά ποίημα, ένα νεανικό πρωτόλειο «Ελλάς και Μεσολόγγι», στην τελετή της εξόδου που είχε πραγματοποιηθεί στις 9 Απριλίου 1878 (Πηγή 47). Μετά την τέλεση των εορτών οι δημοσιογράφοι εστίασαν, όπως ήταν αναμενόμενο, στις δυσκολίες του ταξιδιού και οι θετικές εντυπώσεις από τις εορτές ήταν σπανιότερες σε σχέση με τις επικρίσεις (Πηγή 48).
ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Ελεύθερος Τύπος, αρ. φ. 3311, 26-4-1926, σ. 4
- Εμπρός, αρ. φ. 10586, 26-4-1926, σ. 4
- Η Πρωία, αρ. φ. 174, 26-4-1926, σ. 4
- Νεολόγος Πατρών, αρ. φ. 575, 26-4-1926, σ. 1-2
- Σκριπ, αρ. φ. 8253, 26-4-1926, σ. 4
- Η Ελληνική, αρ. φ. 382, 25-4-1926, σ. 3
- Εμπρός, αρ. φ. 10587, 27-4-1926, σ. 1
- Σκριπ, αρ. φ. 8254, 27-4-1926, σ. 2
- «Ανθολόγηση νεοελληνικής λογοτεχνίας (19ος- 20ος αι.)», Πύλη για την ελληνική γλώσσα, http://www.greek-language.gr/greekLang/literature/anthologies/new/show.html?id=191 [τελευταία ανάκτηση 25/3/2019]
- Εστία, αρ. φ. 11334, 24-4-1926, σ. 2
- Βασίλης Ι. Τόγιας, Μνημεία του Λόγου σε Δημόσιους – Δημοτικούς και Υπαίθριους Εκκλησιαστικούς Χώρους του Μεσολογγίου, Αθήνα, 1998, σ. 165-174
- Εμπρός, αρ. φ. 10582, 22-4-1926, σ. 5
- Η Απογευματινή, αρ. φ. 801, 22-4-1926, σ. 4
- Ελεύθερος Τύπος, αρ. φ. 3309, 23-4-1926, σ. 4
- Νεολόγος Πατρών, αρ. φ. 572, 23-4-1926, σ. 3
- Σκριπ, αρ. φ. 8250, 23-4-1926, σ. 4
- Εμπρός, αρ. φ. 10584, 24-4-1926, σ. 1, σ. 2
- Ελεύθερος Τύπος, αρ. φ. 3310, 24-4-1926, σ. 4
- Εστία, αρ. φ. 11334, 24-4-1926, σ. 4
- Η Απογευματινή, αρ. φ. 803, 24-4-1926, σ. 3
- Νεολόγος Πατρών, αρ. φ. 573, 24-4-1926, σ. 1
- Η Ελληνική, αρ. φ. 381, 24-4-1926, σ. 3
- Νεολόγος Πατρών, αρ. φ. 574, 25-4-1926, σ. 1-2
- «Τα κατά τον εορτασμόν της εκατονταετηρίδος της εξόδου της φρουράς του Μεσολογγίου 1826-1926», Επιτροπή Εκατονταετηρίδος Μεσολογγίου, εν Αθήναις, εκ του γραφείου της επιτροπής της εκατονταετηρίδος του Μεσολογγίου, σ. 9-11, 15-24
- Ελεύθερος Τύπος, αρ. φ. 3310, 25-4-1926, σ. 6
- Εμπρός, αρ. φ. 10585, 25-4-1926, σ. 1, σ. 2
- Εμπρός, αρ. φ. 10585, 25-4-1926, σ. 6
- Η Απογευματινή, αρ. φ. 804, 25-4-1926, σ. 3
- Η Ελληνική, αρ. φ. 382, 25-4-1926, σ. 6
- Η Πρωία, αρ. φ. 173, 25-4-1926, σ. 5
- Έθνος, αρ. φ. 4320, 26-4-1926, σ. 3
- Εστία, αρ. φ. 11337, 27-4-1926, σ. 1
- Σκριπ, αρ. φ. 8254, 27-4-1926, σ. 4
- Έθνος, αρ. φ. 4319, 25-4-1926, σ. 5
- Έθνος, αρ. φ. 4319, 25-4-1926, σ. 6
- Η Απογευματινή, αρ. φ. 804, 25-4-1926, σ. 4
- Η Εσπερινή, αρ. φ. 8393, 25-5-1926, σ. 6
- Η Βραδυνή, αρ. φ. 926, 25-4-1926, σ. 5
- Η Βραδυνή, αρ. φ. 926, 25-4-1926, σ. 8
- Εστία, αρ. φ. 11335, 25-4-1926, σ. 1
- Ελεύθερος Τύπος, αρ. φ. 3311, 26-4-1926, σ. 3
- Εμπρός, αρ. φ. 10586, 26-4-1926, σ. 1, σ. 2
- Σκριπ, αρ. φ. 8253, 26-4-1926, σ. 3
- Η Ελληνική, αρ. φ. 383, 26-4-1926, σ. 6
- Η Βραδυνή, αρ. φ. 927, 26-4-1926, σ. 1
- «Μεσολόγγι», Παύλος Νιρβάνας, Η Πρωία, αρ. φ. 176, 28-4-1926, σ. 1
- «Ελλάς και Μεσολόγγι του Κωστή Παλαμά», Ε. Μπίστικα, Απόψεις, Η Καθημερινή, http://www.kathimerini.gr/696626/opinion/epikairothta/arxeio-monimes-sthles/ellas-kai-mesologgi-toy-kwsth-palama-apo-tis-ekdoseis-panako8hkhs-mosxandreoy [αναρτήθηκε: 13/11/2004, τελευταία ανάκτηση: 25/3/2019]
- «Αντιθέσεις», Παύλος Νιρβάνας, Εστία, αρ. φ. 11337, 27-4-1926, σ. 1
ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ