Αγωνιστής με καταγωγή από την Μακεδονία, μετείχε σε επιχειρήσεις της Επανάστασης μεταξύ των οποίων και στην πολιορκία του Μεσολογγίου. Με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, κατέλαβε στρατιωτικά αξιώματα ενώ συνέγραψε απομνημονεύματα που εκδόθηκαν από τον Γ. Βλαχογιάννη πολλές δεκαετίες μετά τον θάνατό του.
Ο Νικόλαος Κασομούλης γεννήθηκε μάλλον στην Κοζάνη το 1795 και μεγάλωσε στη Σιάτιστα όπου ο πατέρας του ήταν έμπορος και προεστός. Ο ίδιος «έμαθε λίγα γράμματα, αρκετά ώστε να καθαρεύει και να σολοικίζει αδιάκοπα μέσα στο έργο του», όπως παρατηρεί ο Κ. Θ. Δημαράς. Το 1820, μαζί με τα αδέλφια του Γεώργιο, Δημήτριο και Ιωάννη μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία και, όταν ξέσπασε η Επανάσταση, ο Νικόλαος συμμετείχε στις πολεμικές επιχειρήσεις του Ολύμπου και της Χαλκιδικής, όπου συνεργάστηκε με τον οπλαρχηγό Διαμαντή Νικολάου. Αργότερα πήγε στη Θεσσαλία όπου συνεργάστηκε με τους οπλαρχηγούς Ν. Στουρνάρη και Γ. Καραϊσκάκη. Συμμετείχε στην πολιορκία του Μεσολογγίου και συνέταξε την απόφαση της Εξόδου. Στην Έξοδο σκοτώθηκε ο αδελφός του Δημ. Κασομούλης. Με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, ο Νικόλαος κατέλαβε στρατιωτικά αξιώματα κατά τη διακυβέρνηση του Ιω. Καποδίστρια και επί Όθωνα. Εξελίχθηκε μέχρι τον βαθμό του συνταγματάρχη της Βασιλικής Φάλαγγας. Απεβίωσε στη Στυλίδα το 1872.
Ο Κασομούλης εκτός από την ενεργό συμμετοχή του στον Αγώνα, άφησε και συγγραφικό έργο περίπου δύο χιλιάδων χειρόγραφων σελίδων. Το 1832 ξεκίνησε να γράφει τα απομνημονεύματά του και τα ολοκλήρωσε το 1841. Εκδόθηκαν σε τρείς τόμους υπό την επιμέλεια του Γ. Βλαχογιάννη, με τον τίτλο Αρχεία της νεωτέρας ελληνικής ιστορίας, Νικολάου Κ. Κασομούλη αγωνιστή του 1821, Μακεδόνος. Ενθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων 1821 -1833. Ο πρώτος τόμος εκδόθηκε το 1939, ο δεύτερος το 1940 και ο τρίτος το 1942. Τα κείμενα του Κασομούλη περιγράφουν την πολιορκία του Μεσολογγίου, καθώς και τους αγώνες και τον θάνατο του Καραϊσκάκη. Στον πρώτο τόμο προτάσσεται εξάλλου η «ιστορία του αρματολισμού» που επίσης έγραψε ο Κασομούλης. Το ογκώδες έργο του Κασομούλη παραμένει μια από τις σημαντικότερες πηγές για την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
ΠΗΓΕΣ
- «Κασομούλης Νικόλαος», Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τ. ΙΓ, Πυρσός, σ. 937.
- «Κασομούλης Νικόλαος», Μαθητική Υδρία. Μονοτονική Γενική Εγκυκλοπαίδεια. Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης, τ. 6, Αθήνα, Αξιωτέλλης και Σια, 1992, σ. 1909.
- «Κασομούλης Νικόλαος», στη σελίδα Φωτόδεντο Πολιτισμός, προσβάσιμο στο http://photodentro.edu.gr/cultural/r/8526/5572?locale=el, (ανάκτηση 19-10-20).
- Κ. Θ. Δημαράς, «Ενθυμήματα στρατιωτικά», στο Κ.Θ. Δημαράς, Σύμμικτα Α' Από την παιδεία στην λογοτεχνία, (επιμ. Αλέξης Πολίτης), Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 2000, σ.125-127.
- Χρήστος Λούκος, «Ξαναδιαβάζοντας τον Κασομούλη. Σκέψεις για μια άλλη χρησιμοποίηση της μαρτυρίας του», στο Στρ. Μπουρνάζος (επιμ.), 1821 και απομνημονεύματα. Ιστορική χρήση και ιστοριογραφική γνώση (Πρακτικά Συνεδρίου), Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα 2020, σ. 11-26.
- Η λιθογραφία προέρχεται από τη σελίδα Πανδέκτης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών – Νεοελληνική Εικονιστική Προσωπογραφία. Προσβάσιμο στο http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/57828, (ανάκτηση 19-10-20.)