Ο Δημήτριος Μακρής (1772-1841), αρματολός του Ζυγού, μυημένος στη Φιλική Εταιρεία, υπήρξε επικεφαλής φάλαγγας στην Έξοδο του Μεσολογγίου (1826) και πληρεξούσιος στην Δ΄ Εθνοσυνέλευση. Επέλεξε να μην αναλάβει αξιώματα μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους και αποτραβήχτηκε στη γενέτειρά του όπου και πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του.
Ο Δημήτριος Μακρής γεννήθηκε το 1772 στη Γαβαλού της Ευρυτανίας. Το όνομα της οικογένειας ήταν Πραγγέλης, αλλά απέκτησε το προσωνύμιο «Μακρής» λόγω του υψηλού αναστήματος του πατέρα του, Βαγγέλη, ο οποίος είχε μετάσχει στα Ορλωφικά. Κλέφτης στο σώμα του καπετάνιου των Γκραβάρων Γιώργου Σφαλτού, ανέλαβε την αρχηγία του σώματός του το 1806, όταν ο Σφαλτός σκοτώθηκε. Στη συνέχεια, διορίστηκε αρματολός του Ζυγού από τον πασά της Ναυπάκτου και όχι από τον Αλή Πασά Τεπελενλή των Ιωαννίνων, με τον οποίο ουδέποτε είχε καλές σχέσεις.
Λίγο πριν την εκδήλωση της Επανάστασης μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία. Είχε συμμετάσχει στη σύναξη της Λευκάδας με τους ρουμελιώτες οπλαρχηγούς, τον εκπρόσωπο των Πελοποννησίων, Η. Μαυρομιχάλη και τους νησιώτες, με τον Γ. Τομπάζη. Αρχές Μαρτίου 1821 σκότωσε τον οθωμανό φοροεισπράκτορα της περιοχής στη Σκάλα της Ναυπάκτου. Ο Μακρής συνέβαλε καθοριστικά ώστε να αρθούν οι αμφιβολίες των συμπατριωτών του για τη συμμετοχή τους στην Επανάσταση. Στις 20 Μαΐου 1821 ο Μακρής μαζί με τον Αθ. Ραζηκότσικα κήρυξαν την επανάσταση στο Μεσολόγγι και την επόμενη ημέρα μετέφερε το επαναστατικό μήνυμα στο Ανατολικό (Αιτωλικό). Ακολούθησε τον Αλ. Μαυροκορδάτο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις που διηύθυνε και έκτοτε η πολεμική του δράση επικεντρώθηκε στο Μεσολόγγι. Το 1823 του απονεμήθηκε ο βαθμός του Στρατηγού. Την περίοδο των εμφύλιων συγκρούσεων παρέμεινε όσο το δυνατόν αποστασιοποιημένος. Μετείχε στην πολιορκία του Μεσολογγίου και ως αρχηγός μιας φάλαγγας οδήγησε τους ενόπλους του στην Έξοδο (11 Απριλίου 1826). Πολέμησε με τον Γ. Καραϊσκάκη για την ανακατάληψη της Στερεάς. Μετά τον θάνατο του Γ. Καραϊσκάκη δεν θέλησε να διαπραγματευτεί με τους Οθωμανούς και επέστρεψε στο αρματολίκι της γενέτειράς του.
Κατά την περίοδο της διακυβέρνησης του Ιω. Καποδίστρια δεν έλαβε κανένα αξίωμα και παρέμεινε στο περιθώριο οικειοθελώς. Συμμετείχε όμως ως πληρεξούσιος του Ζυγού στην Δ' Εθνοσυνέλευση (1831). Κατά την βασιλεία του Όθωνα έγινε αξιωματικός της Βασιλικής Φάλαγγας, χωρίς να λάβει κάποια θέση στον τακτικό στρατό ούτε αποδέχτηκε την τιμητική θέση του βασιλικού υπασπιστή. Ο Μακρής ανήκε στη γενιά των αρματολών που διατήρησε την έντονη τοπικιστική ταυτότητα και δεν θέλησε να εμπλακεί στα νέα διοικητικά σχήματα του εθνικού κράτους. Προτίμησε να απέχει από αξιώματα και διοικητικές θέσεις. Επέλεξε να ζήσει στη γενέτειρά του, όπου ασχολήθηκε με την κτηνοτροφία και με τα τοπικά ζητήματα του τόπου του. Απεβίωσε το 1841.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Λήμμα «Δημήτριος Μακρής», Lexicon 1821 ΚΕΝΙ:https://keni.panteion.gr/index.php/el/1821