Η «Κόρη της Ελλάδος», μνημείο Μάρκου Μπότσαρη

Το μνημείο του Μάρκου Μπότσαρη είναι το πρώτο μνημείο που ανεγέρθηκε μαζί με τον Τύμβο στον Κήπο των Ηρώων του Μεσολογγίου (1838). Φιλοτεχνήθηκε από τον Γάλλο γλύπτη David d’Angers και δωρίστηκε στο ελληνικό κράτος. Λόγω βανδαλισμών το πρωτότυπο αποσύρθηκε και στην πορεία αντικαταστάθηκε από πιστό αντίγραφο που δημιούργησε ο γλύπτης Γ. Μπονάνος. Το πρωτότυπο βρίσκεται σήμερα στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στην Αθήνα.

Ο Γάλλος γλύπτης David d’Angers παρουσίασε στο παρισινό Σαλόνι του 1827 το γλυπτό Jeune Grecque au tombeau de Marcos Botzaris (Νεαρή Ελληνίδα στον τάφο του Μάρκου Μπότσαρη), το οποίο είχε εμπνευστεί από τον θάνατο του οπλαρχηγού λίγα χρόνια νωρίτερα. Ο καλλιτέχνης σχεδίασε σκόπιμα ένα ταφικό μνημείο γιατί σκόπευε να το δωρίσει στην ελληνική κυβέρνηση για να τοποθετηθεί στον τάφο του Μπότσαρη στο Μεσολόγγι (Πηγές 2, 4). Το ενδιαφέρον της ελληνικής κυβέρνησης για το συγκεκριμένο μνημείο εκδηλώθηκε τουλάχιστον από τις αρχές της δεκαετίας του 1830, με βάση έγγραφο του υπουργείου εξωτερικών που υπογράφει ο Αλ. Μαυροκορδάτος. Το γλυπτό του d’Angers μεταφέρθηκε στο Μεσολόγγι μάλλον το 1834 αλλά δεν στήθηκε σε κάποιο δημόσιο χώρο της πόλης. Μετά από αδράνεια ετών, την πρωτοβουλία για να ολοκληρωθεί η μνημειοποίηση του Μπότσαρη ανέλαβε ο Α. Πολυζωίδης, ως υπουργός εσωτερικών, το 1837. Ωστόσο, το μνημείο τοποθετήθηκε το 1838, όταν υπουργός εσωτερικών θα είναι πλέον ο Γ. Γλαράκης, και συνδυάστηκε με την ανέγερση μνημείου αφιερωμένου στους νεκρούς της Εξόδου του Μεσολογγίου. Φαίνεται ότι οι κάτοικοι του Μεσολογγίου δεν επιθυμούσαν να ανεγερθεί το μνημείο για τον Μπότσαρη εάν δεν ανεγείρονταν ταυτόχρονα και μνημείο για τους πεσόντες κατά την πολιορκία της πόλης (Πηγή 1).

ΑΚΡΙΒΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ [ΠΕΡΙΟΧΗ] Κήπος των Ηρώων. Μεσολόγγι

Η «Κόρη της Ελλάδος» τοποθετήθηκε λοιπόν στο Μεσολόγγι εν τέλει το 1838 αλλά βανδαλίστηκε το 1843 (και ίσως και σε άλλες ευκαιρίες) και έτσι ακρωτηριασμένο το βρήκε ο δημιουργός του όταν σε γεροντική ηλικία επισκέφτηκε την Ελλάδα (1852). Λίγο πριν πεθάνει, το επισκεύασε και το έστειλε πάλι στην Ελλάδα αλλά το γλυπτό δεν τοποθετήθηκε πλέον στο Μεσολόγγι (Πηγή 5). Διατηρήθηκε από το ελληνικό κράτος μακριά από δημόσια θέα για να εκτεθεί για πρώτη φορά το 1884 στην έκθεση της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος για το Εικοσιένα (Πηγή 3). Θα περάσει σχεδόν ένας αιώνας από την κατασκευή του πριν στηθεί και πάλι στον τάφο του Μπότσαρη στο Μεσολόγγι, αυτή τη φορά όχι το πρωτότυπο αλλά αντίγραφο που δημιούργησε ο γλύπτης Γεώργιος Μπονάνος το 1916, μετά από παραγγελία του Δημάρχου Μεσολογγίου και με δαπάνη του Ελ. Βενιζέλου (Πηγές 6, 7).

Το μνημείο του Μάρκου Μπότσαρη αποτελείται από μια μεγάλη ψηλή και συμπαγή παραλληλεπίπεδη (σχεδόν τετράγωνη) βάση (διαστάσεων 7,60 Χ 6,628 Χ 1,67 μ.), χτισμένη «ισοδομικά» με πέτρες πελεκημένες με λεία επιφάνεια. Στο κέντρο αυτής της βάσης σε χαμηλό αναβαθμό, είναι τοποθετημένος ο τάφος του Μάρκου Μπότσαρη. Ο τάφος είναι κιβωτιόσχημος κατασκευασμένος από πέτρες. Την πάνω πλευρά του τάφου καλύπτει μαρμάρινη πλάκα στην οποία είναι τοποθετημένη η «Κόρη της Ελλάδος» (Πηγή 11).

ΕΝΕΠΙΓΡΑΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

(στη βάση του αγάλματος της Κόρης της Ελλάδος) ΚΟΡΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
(στη δεξιά πλευρά της βάσης του αγάλματος)  ΕΚ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ DAVID D. ANGERS/ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΝΑΝΟΣ ΕΓΛΥΨΕΝ
(στην πίσω μακριά πλευρά της βάσης) ΔΩΡΕΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥΝΤΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΣΠΕΤΣΙΕΡΗ
(στην μπροστινή πλευρά της ενσωματωμένης πλάκας του κιβωτιόσχημου τάφου) ΜΑΡΚΟΥ ΒΩΣΑΡΕΩΣ ΑΓΝΟΥ ΜΗΣΤΩΡΟΣ ΑΥΤΗΣ/ ΗΓΗΤΟΡΟΣ ΨΥΧΗΝ ΔΗ ΕΡΑΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ ΠΡΟ/ ΣΩΜΑΤΟΣ ΟΙ ΕΚΔΥΣΑΜΕΝΟΥ ΤΟΔΕ ΣΗΜΑ ΤΕΤΥΚΤΑΙ/ ΕΛΛΑΣ ΤΟΥΣ ΑΓΑΘΟΥΣ ΟΥ ΦΗΣΙ ΠΟΤ ΕΙΝΑΙ ΘΝΗΤΟΥΣ./ (Του Μάρκου Μπότσαρη, του αγνού πολεμιστή και αγωνιστή που έγδυσε το σώμα από την ψυχή του για την αγαπημένη του πατρίδα, το μνημείο αυτό εδώ έχει στηθεί. Η Ελλάδα δεν παραδέχεται πως οι γενναίοι πεθαίνουν)

ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Η εταιρεία αφοί Αγγελόπουλοι και Συμεών Τερζόπουλος κυκλοφόρησαν σειρά carte postale με ένδειξη στην ελληνική και γαλλική γλώσσα. Το μνημείο του Μάρκου Μπότσαρη χωρίς το άγαλμα της «Κόρης της Ελλάδος» χ.χ
Πηγή: Πολιτιστική – Ιστορική Βιβλιοθήκη της «Διεξόδου», Ιδιωτικό αρχείο Νικ. Π. Κορδόση