Ηρώο Πολωνών φιλελλήνων

Το Ηρώο των Πολωνών φιλελλήνων φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Αχιλλέα Απέργη, με δαπάνες του Πολωνικού κράτους, και τα αποκαλυπτήρια του πραγματοποιήθηκαν το 1938 στον Κήπο των Ηρώων από τον δήμαρχο Μεσολογγίου Χ. Ευαγγελάτο με την παρουσία του Ι. Μεταξά και του Πολωνού πρέσβη.

Τα αποκαλυπτήρια του Ηρώου των Πολωνών φιλελλήνων  πραγματοποιήθηκαν τη Δευτέρα 13 Ιουνίου 1938. Η επιλογή της Δευτέρας ως μέρας αποκαλυπτηρίων οφείλεται στην παρουσία του πρωθυπουργού Ι. Μεταξά, ο οποίος πραγματοποιούσε διήμερη επίσκεψη στην Πάτρα και στο Αγρίνιο. Στην τελετή παρευρέθηκαν τόσο ο Πολωνός πρέσβης Γκυντύρ Σβάρτζβουργκ που έκανε τα αποκαλυπτήρια όσο και Πολωνοί διανοούμενοι, αλλά και ο πρόεδρος της ελληνο-πολωνικής οργάνωσης, Πεσματζόγλου και ο δήμαρχος Μεσολογγίου Χ. Ευαγγελάτος (Πηγές 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9).

Το μνημείο σχεδιάστηκε από τον Πολωνό ζωγράφο Henryk Uziembdo, φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Αχιλλέα Γ. Απέργη και ανεγέρθηκε με δαπάνες της Πολωνικής κυβέρνησης. Αποτελείται από έναν μαρμάρινο σταυρό που εδράζεται σε ορθογώνια μαρμάρινη βάση. Στην πρόσοψη της βάσης υπάρχει ανάγλυφος λευκός αετός με ανοιγμένα φτερά που επιστέφεται με στέμμα – όπως ήταν το εθνόσημο της Πολωνίας μέχρι το 1945. Στα νύχια του ωστόσο κρατάει ένα γιαταγάνι, ενώ δεξιά του υπάρχει η κορυφή ενός κίονα, σε μια απόπειρα του γλύπτη να συνδέσει την κοινή ιστορία των δύο λαών. Όλη η σύνθεση στηρίζεται σε τσιμεντένια ορθογώνια βάση.

ΑΚΡΙΒΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ [ΠΕΡΙΟΧΗ] Κήπος των Ηρώων. Μεσολόγγι

Τα αποκαλυπτήρια του μνημείου των Πολωνών φιλελλήνων και του αγωνιστή Σπύρου Μίλιου, η προτομή του οποίου αποκαλύφθηκε την ίδια μέρα, τελέστηκαν με ιδιαίτερη επισημότητα, κυρίως λόγω της παρουσίας του πρωθυπουργού. Οι επίσημοι έφθασαν με τη θαλαμηγό «Μπριγκίτα» και πλήθος κόσμου τους υποδέχτηκε, με κωδωνοκρουσίες και μουσική από τη Φιλαρμονική. Για την υποδοχή του πρωθυπουργού, ο Δήμος είχε κατασκευάσει δύο μεγαλοπρεπείς αψίδες, μια στην αποβάθρα με την επιγραφή: «Η ιερά πόλις, ευγνώμων προς τον Εθνικόν Κυβερνήτην» (Πηγές 1, 7) και μια στην είσοδο του Κήπου που ανέγραφε στα ελληνικά και στα πολωνικά: «Ζήτω η Πολωνία» (Πηγή 11). Μετά τα αποκαλυπτήρια, ακολούθησε παρέλαση και επίσημο γεύμα. Ο Τύπος της εποχής εστίασε κυρίως στην τελετή υποδοχής του πρωθυπουργού, στους πανηγυρικούς λόγους και στα αποκαλυπτήρια του μνημείου των Πολωνών φιλελλήνων με δημοσιεύματα που εξιστορούσαν τη δράση των 12 Πολωνών πεσόντων και τους αγώνες του Πολωνικού έθνους (Πηγές 3, 10), ενώ η προτομή του Σπύρου Μίλιου αναφέρεται ακροθιγώς.

ΕΝΕΠΙΓΡΑΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Στην μπροστινή πλευρά της βάσης: 1826/ ΥΠΕΡ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΩΝΙΑΣ/ ZA GRECJE I POLSKE

Στη δεξιά πλευρά της βάσης: ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΝ ΠΑΡΑ ΤΟΥ/ ΓΛΥΠΤΟΥ/ ΑΧΙΛΛ. Γ. ΑΠΕΡΓΗ/ ΑΘΗΝΑΙ

Στην αριστερή πλευρά της βάσης: ΣΧΕΔΙΑΣΘΕΝ ΠΑΡΑ ΤΟΥ/ ΖΩΓΡΑΦΟΥ/ HENRYK UŹIEMBbO/ KRAKÓW