Προτομή Δημήτριου Παπανικολή

Η προτομή του Δημήτριου Παπανικολή, έργο του Νικόλαου Γεωργαντή, είναι μία από τις πρώτες δεκαέξι προτομές που συναποτελούν τη «Λεωφόρο των Ηρώων» στο Πεδίον του Άρεως, ανεγέρθηκαν με δαπάνη της Ελληνικής Κυβέρνησης και τα έσοδα πανελλήνιου εράνου, και εγκαινιάστηκαν το 1937.

Ακολουθώντας τον γενικό κανόνα που διέπει το μνημειακό σύνολο στη Λεωφόρο των Ηρώων, η προτομή του Δημήτριου Παπανικολή είναι λαξευμένη σε λευκό πεντελικό μάρμαρο και εδράζεται σε μαρμάρινη βάση ύψους περίπου 2 μέτρων. Η φιλοτέχνησή της ανατέθηκε στον Νικόλαο Γεωργαντή, τακτικό μέλος του Συνδέσμου Ελλήνων Καλλιτεχνών (ΠΗΓΗ 1). Το έργο φέρει την υπογραφή του δημιουργού του, ο οποίος εμφανίζεται να εκτελεί πιστά τις αισθητικές υποδείξεις της παραγγελίας του μνημειακού συνόλου.

Μορφοπλαστικά, η προτομή ακολουθεί τους ακαδημαϊκούς τύπους με κλασικιστικά στοιχεία και διακρίνεται για την αρμονική κίνηση των περιγραμμάτων, την ιδιαίτερη σχηματοποίηση με συμβολικές προεκτάσεις και την έντονη διακοσμητική σύνθεση, χαρακτηριστικά της τέχνης του δημιουργού της (ΠΗΓΕΣ 2, 3). Η μορφή αποδίδεται μετωπικά, με το κεφάλι ελαφρώς στραμμένο προς τα αριστερά της, καλυμμένο ολόκληρο με σκούφο που κλίνει προς τον δεξιό ώμο. Από το κάλυμμα της κεφαλής -και γύρω από τη βάση της έως τα αυτιά- ξεπροβάλλουν οι άκρες των μαλλιών με έντονο στυλιζάρισμα. Το πρόσωπο αποδίδεται με τρόπο ουδέτερο και ψυχρό, χωρίς προσπάθεια διείσδυσης στον εσωτερικό κόσμο του τιμώμενου (ΠΗΓΗ 2). Ο λαιμός περιβάλλεται από μαντήλι δεμένο μπροστά σαν φιόγκος, σταθερό μοτίβο νησιωτικής φορεσιάς του 19ου αιώνα. Ο κορμός, με φροντισμένη ενδυμασία που παραπέμπει σε επίσημη φορεσιά, αποδίδεται λιτά.

ΑΚΡΙΒΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ [ΠΕΡΙΟΧΗ] Αθήνα, Πεδίον του Άρεως (δυτική είσοδος): όγδοη στη σειρά προτομή, στη δεξιά πλευρά της «Λεωφόρου των Ηρώων», με κατεύθυνση από το ηρώο του Νότη Μπότσαρη προς την κεντρική πλατεία.

Εσωτερικά, ντυμένος με πουκάμισο, ανοικτό κοντά στο στέρνο, που καλύπτεται από σταυρωτό γιλέκο με βαθύ άνοιγμα και στολισμένο, από δεξιά του, με κουμπιά σε σχήμα κερασιού, ραμμένα σε πλάγια γραμμή, και από αριστερά με ίδιου μεγέθους θηλιές. Την ενδυμασία ολοκληρώνει πανωφόρι δοσμένο αφαιρετικά. Στο σύνολό του, το έργο κινείται στο πλαίσιο του νεοϊδεαλιστικού ρεαλισμού, και, όπως πολλά έργα του Γεωργαντή –σύμφωνα με τον Στ. Λυδάκη-, διέπεται από «μνημειακή έπαρση, θεατρινίστικο πάθος και ηρωοποίηση του πατριωτισμού» (ΠΗΓΗ 3).

Σήμερα, η μορφή εμφανίζεται με σπασμένο μουστάκι κατά το ήμισυ, στη δεξιά πλευρά, και εκτεταμένες φθορές στο σύνολο του γλυπτού από την ατμοσφαιρική ρύπανση.

ΕΝΕΠΙΓΡΑΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Πρόσοψη βάσης: Δ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ / 1790 – 1855
Αριστερή πλευρά προτομής: ΓΛΥΠΤΗΣ / Ν. Π. ΓΕΩΡΓΑΝΤΗΣ / ΑΘΗΝΑΙΟΣ