Προτομή Νικήτα Σταματελόπουλου ή Νικηταρά

Η προτομή του Νικηταρά, έργο του Γρηγόρη Ζευγώλη, είναι μία από τις πρώτες δεκαέξι προτομές που συναποτελούν τη «Λεωφόρο των Ηρώων» στο Πεδίον του Άρεως, ανεγέρθηκαν με δαπάνη της Ελληνικής Κυβέρνησης και τα έσοδα πανελλήνιου εράνου, και εγκαινιάστηκαν το 1937.

Η φιλοτέχνηση της προτομής ανατέθηκε στον Γρηγόρη Ζευγώλη, τακτικό μέλος του Σωματείου Ελλήνων Γλυπτών (Πηγές 1, 2). Ακολουθώντας τον γενικό κανόνα που διέπει το μνημειακό σύνολο στη Λεωφόρο των Ηρώων, η προτομή είναι λαξευμένη σε λευκό πεντελικό μάρμαρο και εδράζεται σε μαρμάρινη βάση ύψους περίπου 2 μέτρων. Το έργο είναι ενυπόγραφο. Στην απόδοση της μορφής, ο δημιουργός αντιγράφει βασικά προσωπογραφικά και ενδυματολογικά στοιχεία από λιθόγραφο πορτραίτο του βαυαρού ζωγράφου Karl Krazeisen (Πηγή 3), αποδίδοντάς τα με καθαρά προσωπικό ύφος.

Συγκριτικά με τις υπόλοιπες προτομές του μνημειακού συνόλου όπου εντάσσεται, η προτομή του Νικηταρά συγκαταλέγεται στις γλυπτικές δημιουργίες που διακρίνονται  για πιο επιτυχημένη σύμπτωση μορφής και περιεχομένου, αποτέλεσμα που προκύπτει από την υπέρβαση του ενδεδειγμένου ακαδημαϊκού κλασικισμού μέσα από τη ρεαλιστική απόδοση των χαρακτηριστικών του τιμώμενου (Πηγή 4). Εν προκειμένω, ο δημιουργός συνδυάζει την ακαδημαϊκή γραφή με στοιχεία μοντερνισμού. Η μετωπικότητα, η ακρίβεια στα περιγράμματα και η αρμονική ανάπτυξη των όγκων (Πηγή 5) περιορίζεται στον κορμό του ήρωα, ενδεδυμένο με τυπικό κοστούμι της εποχής˙ εσωτερικά, πουκάμισο, ανοικτό κοντά στη βάση του λαιμού, και πάνω του γελέκι ανοικτό, με τα τυπικά κουμπιά, το οποίο καλύπτεται από φέρμελη σμιλευμένη με απαλές πτυχώσεις, λιτή μπροστά και κεντημένη διακριτικά στους ώμους.

ΑΚΡΙΒΗΣ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ [ΠΕΡΙΟΧΗ] Αθήνα, Πεδίον του Άρεως (δυτική είσοδος): ένατη στη σειρά προτομή, στην αριστερή πλευρά της «Λεωφόρου των Ηρώων», με κατεύθυνση από το ηρώο του Νότη Μπότσαρη προς την κεντρική πλατεία.

Παράλληλα, οι λεπτομέρειες στα χαρακτηριστικά του προσώπου, δουλεμένες με αδρές γραμμές στο μέτωπο, τα μάτια και τα ζυγωματικά, προσδίδουν στη μορφή εκφραστικότητα που προσιδιάζει σε νεωτεριστικά στοιχεία. Δεν είναι, προφανώς, άσχετη η επιλογή του γλύπτη να αποδώσει τον Νικηταρά σε ώριμη ηλικία, σε μια προσπάθεια απομάκρυνσης από τη -συνήθη για τη γλυπτική γραφή της περιόδου- εξιδανικευμένη απομνημόνευση του ήρωα.

Σήμερα, η γενική κατάσταση της προτομής είναι καλή με εξαίρεση εκτεταμένη φθορά στη μύτη και στο δεύτερο κουμπί του γιλέκου. 

ΕΝΕΠΙΓΡΑΦΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Πρόσοψη βάσης: ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ / 1781 - 1849
Αριστερή πλευρά προτομής: ΓΡ. ΖΕΥΓΩΛΗΣ